Psikoloji

Yaygın Anksiyete Bozukluğu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi ?

Yaygın Anksiyete bozukluğu kişinin doğal olarak kaygı yaratması beklenmeyen durumlarda ortaya çıkan bir endişe durumudur. Kişi pek çok farklı konudan kaynaklı olarak anksiyete geliştirebilmektedir. Anksiyete bozuklukları farklı alt kategoriler şeklinde değerlendirilir ve tanı ölçütleri farklılık gösterir. Günümüzdeki yaygın anksiyete bozukluğu kategorisinde sosyal fobi, panik bozukluğu gibi bozukluklar da bulunmaktadır. Korku, kaygı ya da kaçınma klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal alanlarda hayatın olumsuz şekilde etkilenmesine yol açar.

Yaygın Anksiyete Bozukluğu


En az altı aylık bir sürenin çoğu gününde, kişinin yaşadığı olaylar ya da etkinliklerle ilgili olarak belirgin bir kaygı vardır. Kişi kuruntularını denetim altına almakta zorluklar yaşar. Bu kaygı ve kuruntuya, aşağıdaki 6 belirtiden en az 3’ü eşlik eder. Çocuklarda görülen yaygın anksiyete bozukluğunda bu maddelerden bir tanesinin bulunması yeterlidir.

  • Dinginleşememe ya da gergin veya sürekli diken üstünde olma
  • Kolay yorulma
  • Odaklanmakta güçlük çekme
  • Kolay kızma
  • Kas gerginliği
  • Uyku bozukluğu

Kaygı, kuruntu ya da bedensel belirtiler klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal alanlarda işlevsellik düşmesine neden olur. Bu bozukluk, bir madde kullanımından kaynaklı bir etki olarak ya da başka bir sağlık sorunundan kaynaklanan etkilerine bağlanamaz. Bu bozukluk, herhangi bir başka ruhsal bozukluk ile daha iyi açıklanamaz.

Yaygın Anksiyete Bozukluğu Çeşitleri ?

Toplumsal Kaygı Bozukluğu (Sosyal Fobi)

Kişinin, başkalarınca değerlendirilebilecek olduğu bir ya da birden çok toplumsal durumda belirgin bir korku ya da kaygı duymasıdır. Toplumsal etkileşimler, gözlenme ve başkalarının önünde bir eylemi gerçekleştirme gibi sosyal durumlarda neredeyse her zaman belirgin bir anksiyete bulunur. Kişi olumsuz olarak değerlendirilebilecek bir biçimde davranmaktan ya da kaygı duyduğuna ilişkin belirtiler göstermekten korkar. Söz konusu toplumsal durumlardan kaçınılır ya da yoğun bir korku ua da kaygı ile bunlara katlanılır. Duyulan korku ya da kaygı, söz konusu toplumsal durumlarda çekinilecek duruma göre ve kültürel bağlamda orantısızdır.


Sosyal fobi çocuklarda yaşıtlarının olduğu ortamlarda ortaya çıkmalıdır ve yalnızca erişkinlerle olan etkileşimler sırasında ortaya çıkmamalıdır. Çocuklarda korku ya da kaygı ağlama, bağırıp çağırarak tepinme, donakalma, sıkıca sarılma, sinme ya da toplumsal durumlarda konuşamama ile kendini göstermektedir.

İlginizi Çekebilir:  Travma Sonrası Stres Bozukluğu Nedir?

Korku, kaygı ya da kaçınma sürekli bir durumdur ve altı ay ya da daha uzun sürmelidir. Korku, kaygı ya da kaçınma klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

 Ayrılma Kaygısı Bozukluğu

Aşağıda belirtilecek maddelerden en az üçünün olması ile belirli, kişinin bağlandığı insanlardan ayrılmasıyla ilgili gelişimsel olarak uygun olmayan ve aşırı düzeyde anksiyete ya da korku duymasıdır.

  • Evden ya da bağlandığı başlıca kişilerden ayrılacak gibi olduğunda ya da ayrıldığında her zaman aşırı tasalanma
  • Bağlandığı başlıca kişileri yitireceği ya da bu kişilerin başına hastalık, yaralanma, yıkım, ölüm gibi kötü bir olay geleceğiyle ilgili sürekli bir biçimde korku duyma
  • Bağlandığı başlıca kişilerden birinden ayrılmaya neden olacak, istenmedik bir olay yaşayacağıyla ilgili olarak, sürekli kaygı duyma
  • Ayrılma korkusundan ötürü, okula, işe ya da başka bir yere gitmek için dışarı çıkmayı, evden uzaklaşmayı hiç istememe ya da buna karşı koyma
  • Evde ya da başka ortamlarda tek başına kalmaktan ya da bağlandığı başlıca kişilerle birlikte olmamaktan, sürekli bir biçimde, aşırı korku duyma ya da bu konuda isteksizlik gösterme
  • Evinin dışında ya da bağlandığı başlıca kişilerden biri yanında olmadan uyuma konusunda isteksizlik gösterme ya da buna karşı koyma
  • Yineleyici bir biçimde, ayrılma korkusunu da içeren kabuslar görme
  • Bağlandığı başlıca kişilerden ayrıldığında ya da ayrılacak gibi olduğunda bedensel belirtilerle ilgili yineleyen yakınmalarının olması.

İlginizi çekebilir: Anksiyete Tansiyonu Nedir ve Belirtileri

Bu korku, kaygı ya da kaçınma süreklilik gösterir, çocuklarda ve ergenlerde en az dört hafta erişkinlerde altı ay ya da daha uzun sürer. Bu bozukluk, klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal alanlarda işlevsellikte düşmeye neden olur. Ayrılma kaygısı bozukluğu otistik spektrum kapsamında görülen evden ayrılmaya karşı direnç gösterme, psikozla giden bozukluklardan kaynaklı sanrılar ya da varsanılar, agorafobide güvenli ortamdan ayrılmaktan endişe duyma gibi başka ruhsal bozukluklar ile daha iyi açıklanamaz.

Agorafobi

Aşağıda belirtilen beş durumdan en az ikisinde aşırı derecede anksiyete veya korku duyma durumu olarak tanımlanır.

  • Toplu taşıma araçlarını kullanma
  • Açık yerlerde bulunma
  • Kapalı yerlerde bulunma(tiyatro, sinema, mağazalar)
  • Sırada bekleme ya da kalabalık bir yerde bulunma
  • Tek başına evin dışında olma
İlginizi Çekebilir:  Diyojen Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi?

Kişi kaçmanın güç olabileceği ya da panik benzeri ya da yetersizleştiren ya da utanç veren diğer belirtilerin olması durumunda yardım alamayabileceğini düşündüğü için bu tür durumlardan korkar ya da kaçınır. Agorafobi kaynağı durumlar, nerdeyse her zaman, korku ya da kaygı doğurur. Agorafobi kaynağı durumlar, neredeyse her zaman korku ya da kaygı doğurur. Agorafobi kaynağı durumlardan etkin bir biçimde kaçınılır, bir eşlikçiye ihtiyaç duyulur ya da yoğun bir kaygı ve korku duyarak bu duruma katlanır.

Korku ya da kaçınma durumu sürekli bir durumdur. Altı ay ya da daha uzun sürer. Agorafobi klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal alanlarda işlevsellikte düşüşe neden olur. sağlığı ilgilendiren başka bir durum varsa korku, kaygı ya da kaçınma açıkça aşırı bir düzeydedir. Bu kaygılar başka bir ruhsal bozukluğun belirtileriyle daha iyi açıklanamaz. Agorafobi tanısı, panik bozukluğu olup olmadığına bakılmaksızın konur. Kişinin klinik görünümü, hem panik bozukluğu hem de agorafobi için tanı kriterlerini karşıladığı takdirde, iki tanı birlikte olmalıdır.

Panik Bozukluğu

Yineleyen beklenmedik panik atakları şeklinde karakterizedir. Bir panik atağı, dakikalar içinde doruğa ulaşan ve o sırada aşağıdaki belirtilerden dördünün ya da daha çoğunun ortaya çıktığı, birden yoğun bir anksiyete ya da yoğun bir içsel sıkıntının bastırdığı bir durumdur. Böyle bir durum kişinin dingin ya da kaygılı olduğu bir durumda birden bastırabilir.

  • Çarpıntılı, kalbin küt küt atması ya da kalp hızının artması
  • Terleme
  • Titreme ya da sarsılma
  • Soluğun daraldığı ya da boğuluyor gibi olma durumu
  • Göğüs ağrısı ya da göğüste sıkışma
  • Bulantı ya da karın ağrısı
  • Baş dönmesi, ayakta duramama, sersemlik ya da bayılacak gibi olma durumu
  • Titreme, üşüme, ürperme ya da ateş basması durumu
  • Uyuşmalar
  • Gerçekdışılık ya da kendine yabancılaşma
  • Denetimini yitirme ya da ‘çıldırma’ korkusu
  • Ölüm korkusu

Göz atabilirsiniz: Göğüs Ağrısı Neden Olur? (Angina Pektoris)

Atakların en az birinden sonra sürekli olarak ve uzun süre boyunca yeni bir atak gerçekleşeceği ya da bunların olası sonuçları ile ilgili sürekli bir kaygı durumu ortaya çıkar. Ataklarla ilgili olarak, uyum bozukluğuyla giden davranış değişiklikleri ya da tanıdık, bildik olmayan durumlardan kaçınma gibi panik atağı geçirmekten kaçınmak için tasarlamış davranışlar gösterilir.  Bu bozukluk bir maddenin ya da başka bir sağlık durumunun fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz. Panik bozukluğu başka bir ruhsal bozukluk ile daha iyi açıklanamaz.

İlginizi Çekebilir:  Likantropi Nedir? Belirtileri ve Tedavisi Nasıl Olur?

Maddenin/İlacın Yol Açtığı Kaygı Bozukluğu

Klinik görünüme panik atakları ya da kaygı egemendir. Öykü, fiziki muayene ya da laboratuar bulgularından elde edilen kanıtlarda tanının varlığını gösterir. Bu ataklar madde eksikliği ya da yoksunluk sırasında ya da kısa bir zaman sonrasında ortaya çıkmıştır.  Maddenin/ilacın yol açtığı kaygı bozukluğu belirtiler açısından madde kullanımından önce de vardır. Belirtiler akut yoksunluğun ya da ağır eksikliğin bitmesinden sonra önemli bir süre kalıcı olmuştur. Ayrıca bu bozukluk yalnızca deliryumun gidişi sırasında ortaya çıkmamalıdır. Bu bozukluk klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal alanlarda işlevsellik kaybına yol açmalıdır. Bu bozukluk maddenin yol açmadığı kaygı bozukluklarından herhangi biri ile daha iyi açıklanamaz.

Madde eksikliği ya da madde yoksunluğu ile ortaya çıkan anksiyete bozukluğunda bu tanının konabilmesi için klinik görünümde mutlaka panik ataklar veya kaygının egemen olması gerekir. Ayrıca bu belirtilerin klinik açıdan ele almayı gerektirecek denli ağır olmalıdır. Bu bozukluk madde kullanımından kaynaklı ya da reçetelendirilmiş bir ilaç kullanımından kaynaklı olarak meydana gelmiş olabilir. İki durumda da klinik ölçütler gereğince uygun tedavi hem bilişsel olmalıdır hem de yoksunluğun yarattığı kaygının önüne geçecek düzeyde oluşturulacak sistematik farmakolojik tedavi şeklinde gerçekleşmelidir. Madde kullanımına bağlı kaygı bozukluklarında depresyon görülme ihtimali de arttığından klinik bağlamda değerlendirilmelidir.

Yaygın Anksiyete Bozukluğu Tedavisi

Anksiyete bozukluklarında genel olarak bilişsel davranışçı terapi uygulanır. Bilişsel davranışçı terapi esnasında hem kişinin oluşturduğu şemalarda iyileşme sağlanır hem de davranışlarda köklü değişiklikler oluşturulur. Terapiler kişiyi kaygı duyduğu durumlara kademeli olarak maruz bırakma şeklindedir. Aşamalı şekilde maruz kalınan ilgili durumlara karşı duyarlılık azalacağından kaygı düzeyinde belirgin bir düşüş gerçekleşir. Bunun yanında ilaç tedavisi de maruz bırakma esnasında kişinin kaygılarının azalmasına yardımcı olduğundan bilişsel davranışçı terapi ile birlikte kullanılmalıdır. Gerekli klinik değerlendirmelerin ardından müdahalenin süresi ve yoğunluğu uzman tarafından belirlenerek uygun tedavi doğru şekilde uygulandığında anksiyete bozukluklarının tamamen üstesinden gelinir.

Anksiyete Belirtileri Nelerdir? Anksiyete Çeşitleri başlıklı diğer Anksiyete makalemizi de okuyabilirsiniz.


Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın


Başa dön tuşu
Kapalı