Psikoloji

Tükenmişlik Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Tükenmişlik Sendromu

Tükenmişlik sendromu kavramı olarak adlandırılan sendrom, kişinin iç dünyasında ve dış faktörlerin etkisiyle gelişen olayların üstesinden gelemeyeceğini düşünmeye başladığı noktada meydana çıkan bir olgudur. İnsan psikolojisini duygu, davranış, durum, ruh hali, iş ortamı, aile, çocuklar, sosyokültürel durum, sağlık, sorumluluklar etkileyen kavramlardır. İnsanın ruhsal ve bedensel yapı taşını dolduran en önemli faktörlerdir.


Bu kavramları bir binanın yapı taşları olarak düşünmek gerekir. Nasıl ki bina inşa edilirken bir tuğlanın eksik olması binanın zeminini etkiliyor ve çöküşüne neden oluyorsa tükenmişlik sendromu da insan psikolojisini yıkan ve yine tedavisi insanın kendi elinde olan bir kavramdır. Ciddeye alınması gereken bu hastalık tablosu insanın yaşam kalitesini düşürmekle birlikte hayattan zevk almama, değersizlik hissi, huzursuzluk, kendini hayattan soyutlama, güven kaybı, çaresizlik, tatminsizlik, öfke kontrolünde yetersiz kalma, sinir, hassasiyet, işe odaklanamama, algı düzeyinde beyin yorgunluğu sebebiyle güçlük çekme durumlarına kadar yol açar.

Tükenmişlik Sendromu Hakkında

Tükenmişlik sendromu ilk kez 1974’te Herbert Freudenberger tarafından “başarısız olma, yıpranma, enerji ve gücün azalması veya tatmin edilemeyen istekler sonucunda bireyin iç kaynaklarında meydana gelen tükenme durumu” şeklinde tanımlanmıştır. Tükenmişlik sendromundan çeşitleri vardır. Bunlar çalışma hayatından tutunda evde bakıma kadar gider. Özünde tükenmişlik kişinin uğraşıyla alakalıdır. Bir insan neyin üstesinden gelemiyor ve içinden çıkamıyorsa o durumun insan bedeninde yaşattığı rahatsızlık tükenmişlik sendromu meydana getirir. Kavramlar kişi üzerinedir.

Her işin kendine özgü sorumluluk ve duyarlılığı vardır kişi bu sorumluluk altında kalır ve işin üstesinden gelemezse tükenmişlik yaşar. Başarılı kişilere bakıldığında bu sendromun kayda değer anlamda yaşamadığını görürüz. Buradan çıkarmamız gereken aslında kişinin ilacı kendisidir. Tükenmişlik sendromu her kişide farklı şekillerde belirti gösterir.  Bir kişide baş gösteren baskın bir sendrom belirtisi farklı kişide daha farklı şekilde ortaya çıkabilir.


Tükenmişlik sendromu kesinlikle bir kişilik sorunu değildir. Tükenmişlik iş ile ilgili ise kişi işe gitmek istemez, işe giderken ayaklarının geri geri gider, kendini keyifsiz mutsuz hatta tükenmiş hisseder. İş yerindeki tükenmişliği algılamak için nasıl bir ortamda çalıştığınızdan iş arkadaşlarınıza, hizmet verilen sektörden tutun da son dönemlerin siyasal sistemin çalışma hayatına yansımalarına kadar insan psikolojisini etkileyen her şey tükenmişliğe neden olabilir. Tükenmişlik sendromu bireysel bir sorun olarak görülse de esasında bireysel hem toplumsal ve de sistematik bir sorundur.

İlginizi Çekebilir:  Araştırmacılara Göre Şizofreni Risk Faktörleri

İlginizi çekebilir: Sosyal Fobi Nedir?Belirtileri Nedenleri ve Tedavisi?

Tükenmişlik Sendromu Genelde Kimlerde Görülür ?

Tükenmişliği yaşayan kişiye hem onun çalıştığı yerin iş temposuna, akışına ve çalışma sisteminin kendisine zarar verir. Sistemsel olarak en büyük sorun verimli iş gücünün kaybıdır. Çünkü tükenmişlik yaşayan insanlar genel olarak iyi çalışanlar olmakla birlikte omuzlarına binen yüktür. Özellikle;

  • Sorumluluk almayı seven
  • Sonuç odaklı
  • Profesyonel çalışan
  • Mükemmeliyetçi
  • Hassas ve idealleri sonuçlara ulaştırmayı hedefleyen kişiler tükenmişlik sendromu yaşamaya aday olan kişilerdir.

Mükemmeliyetçiliği ilke edinip bu doğrultuda çalışan bir kişi altından kalkamayacağı yükler altına girince veya bu misyon üzerine yüklenince ve bu durum karşısında tamamlanamamış bir görev kişiyi zamanla mutsuzluğa itebilir. Kişi iç dünyasında alıp verir işlerin altından kalkamayacak duruma geldiğinde de çaresizlik, mutsuzluk, huzursuzluk, işe odaklanamama, işten zevk almama, işe gelmek istememe gibi sendromlar yaşar.

Tükenmişlik sendromu, genel olarak kişi neyin sıkıntısını yaşıyor ve çekiyor ise onunla alakalıdır. Bu her insana göre değişir. Depresyondaki olan kişinin olumsuz duyguları insan hayatının tümüne yayılır. Ancak bu durum birbirini tetikleyebilir. Depresyonda olan kişinin tükenmişlik yaşama ihtimali güçlüyken, tükenmişlik duygusu gün geçtikçe artan bir kişi farklı durumlara kendini sokarak hayattan zevk almayan bir insan haline gelebilir.

İlginizi Çekebilir: Depresyon Nedir? Çeşitleri,Belirtileri,Tedavisi?

Tükenmişlik Sendromu Belirtileri

Bu sendromun belirtilerini 4 başlık altında inceleyebiliriz.

1.Psikofizyolojik Belirtiler:

Tükenmişlik, yorgunluk, el ve ayakların gerilmesi,  bitkinlik hissi, enerji kaybı, gastrointestinal bozukluklar ve kilo kaybı. Ayrıca solunum güçlüğü, psikosomatik hastalıklar, koroner kalp rahatsızlığı, fiziksel yorgunluk, enerji düşüklüğü, yorgun uyanma, uyanmakta zorluk ve/veya uykuya dalmakta zorluk, sık hasta olma, sık kabız olma, genel olarak geçmeyen bedensel ağrılar(sırt, bacak vb.), sindirim sistemi ile ilgili sıkıntılar baş gösteren belirtilerdir.

2.Psikolojik Belirtiler:

Kronik bir sinirlilik hali, kendini çaresiz hissetme, sabırsızlık,  hayal kırıklığı, duygusal bitkinlik, çabuk öfkelenme, zaman zaman bilişimsel becerilerde güçlükler yaşama, çökkün duygu durum, aksiyete, huzursuzluk, değersizlik, eleştiriye aşırı duyarlı olma yani eleştiriye açık olmama, karar vermekte yetersizlik,  boşluk ve anlamsızlık hissi, ümitsizliğe kapılma gibi duygular yer alır.

3.Davranışsal Belirtiler:

Tükenmişliğin vermiş olduğu nedenle hatalar yapma, bazı şeyleri erteleme, işe geç gelme, izinsiz olarak ya da hastalık nedeni ile işe gelmeme, işi bırakma eğilimi, işte ve ilişkilerde bozulma, kaza ve yaralanmalarda artış, alaycı bir tavır sergileme gibi davranışlar sergilenir.

İlginizi Çekebilir:  Depresyondan Kurtulmanın Yolları Nelerdir?

4.Zihinsel Belirtileri:

Karar vermede güçlük, sık sık kararsızlık yaşama, erteleme, emin olmama, daha önce keyif alınan etkinliklerden çabuk sıkılma, yoğunlaşma problemleri, dikkat sorunları, unutkanlık, dalgınlık gibi belirtiler öne çıkan faktörlerdir.

Tükenmişlik Sendromu Neden Olur?

Tükenmişlik sendromu, aşama aşama gelişir. Bir insan birden tükenmişliğe girmez. Ne zamanki işe ve olaylara hâkimiyeti azalır ve adapte olma noktasında sıkıntı çekmeye başlar o zaman tükenmişlik baş gösterir. Tükenmişlik sendromu

  • yoğun yaşanan yorgunluk,
  • işe olumsuz yaklaşma,
  • işi benimsememe,
  • işe odaklanamama
  • zamanla azalan iş özgüveni,
  • psikolojik sorunlar,
  • ciddi düzeyde depresyon,
  • suçluluk duyguları,
  • depresyon stres,
  • genel aksiyete rahatsızlıkları,
  • kişisel rahatsızlık,
  • uyum sorunları

tükenmişlik nedenleridir.

İnsanı tükenmişliğe götüren iki etmen vardır. Biri iş ortamı diğeri aile ortamıdır. İş ortamı ve aile ortamında bu etmenleri yaşayan bireyler zamanla stres ve sıkıntıya girerek tükenmişlik sendromu psikolojisine girer. Aile ortamında da bireyler arasında fikir çatışmaları, tek taraflı iş yükü fazlalığı, bir kişinin evin tüm sorumluluğunu yüklenmesi diğer bir kişinin bu durumdan kendini pasivize etmesi kişide tükenmişliğe yol açar. Aile içinde çocuk tamamen bir sorumluluktur ve bu sorumluluğu sadece aile bireylerinden rol model olarak annenin üstlenmesi bir müddet sonra kişinin kendini tükenmiş olarak değerlendirmesine yol açıyor.

Tükenmişlikte kişi kendini her taraftan kuşatılmış ve durumun içerisinden çıkamayacak durumda değerlendirir. Gün geçtikçe özgüven duygusu azalır. Yapılacak olan bir görevi yapamaz hale gelir. Sorumluluk almak istemez ve bu sorumluluklar karşısında analitik düşünme yetkisini kaybederek kendini pasif duruma alır. Olaylar karşısında tepki veremez duruma gelir.

İş ortamında ise takdir görülmeyen işler, işin yoğunluğu, takdir görülmeme, en küçük hatada işine son verileceği düşüncesi, güven duyulmayan iş ortamı, fazla iş yükü, iş yeri ekip arkadaşlarıyla güven konusunda tutarsızlıklar kişinin tükenmişlik sendromuna girmesine neden olan faktörlerdir.

Tükenmişlik Sendromu Tedavisi

Tükenmişlik sendromu tedavisinde en büyük görev bireye ve daha sonra bireyin çevresindekilere görev düşmektedir. Tükenmişlik sendromunun önlemesinde öncelikle tükenmişlik belirtilerinin bilinmesi ve kişinin kendi üzerinde yaşadığı durumun erken tanımasını koyması bu doğrultuda çözüm aramaya yönelmesi çok önemlidir. Birey kendi kendinin doktoru olmalıdır bir anlamda da tükenmişlikte.

İlginizi Çekebilir:  Anksiyete Tansiyonu Nedir ve Belirtileri ?

Bu durumları fark edip uzman hekimden yardım alması hastalık sürecinin hızlanmasında bir nevi ilk adımı atmış demektir. Bireyler işle ilgili gerçekçi hedef ve beklentiler geliştirmelidir. Kendini tedavi etme anlamında öncelikle kendinin eksiklerini ve yeterliliklerini görmeli, başarabileceği ve altından kalkamayacağı yükleri gözden geçirmeli ve doğrultuda kendini yönlendirmelidir.

Tükenmişlik sendromu basit bir olgu değildir. Günlük iş yaşamını etkileyecek derecede bir sendromdur. Bu sendrom kolay atlatılabilen bir sendromdur. Çözüm bazen kişinin profosyenel anlamda bir uzmandan yardım alarak da atlatılabilir ve yahut kişi bu konuda bilinçli davranarak kendi kendine yapacağı birkaç değişiklik ile de değişebilir. Tükenmişliğe neden olan faktörü tersine çevirmek seçilebilecek doğru yöntemlerdendir.

Sendromu yaşamaya başladığımız ilk zamanları göz önüne alarak bu faktörleri düzenleyici yönde farklı metotlarla sonuç odaklı çalışma yapmak gerekir. İş odaklı sendromlarda iş yükünü hafifletmek, iş öncesinde fizibilite çalışması yaparak daha düzenli ve programlı çalışmak, kendinize zaman ayırmak ve kişinin kendisini motive edecek boşluklar yaratarak kendisine zaman ayıracak kendi öz benliğini dinleyecek boşluklar yaratarak kendini dinlemesi de önemli faktördür. Tükenmişlik sendromunun özünde kişinin kendisine zaman ayıramaması vardır. İnsan beyni o kadar güçlüdür ki adeta bir hafıza kartı gibidir.

Tedavi için Ne Yapılabilir ?

Hafıza kartına ne yüklerseniz sonuç olarak onu alırsınız. İnsan beynine de olumsuzlukları, bıkkınlıkları tükenmişlikleri silip daha olumlu şeyleri yüklersek ve o doğrultuda hareket edersek tükenmişlik sendromundan yavaş yavaş çıktığımızı görürüz.  İnsanın kendine vakit ayırması, zevk alacağı şeyleri yapması, eğlenmesi, hayata bakış açısı ve kafasındaki düşüncelerini olumlu yönde düşündüğü anda tükenmişlik sonlanmaya başlar. Tükenmişlik sendromunu beden yorgunluğu, uykusuzluk, yeterli ve dengeli beslenmeme de ruh durumunu etkiler.

Göz atabilirsiniz: Depresyondan Kurtulmanın Yolları

Tükenmişlik yaşayan kişi bu faktörleri göz önüne almalıdır. Daha düzenli yeme, içme, sağlıklı ve dengeli beslenme, düzenli uyku ve yüksek motivasyon gibi ihtiyaçları daha fazla önemsenmelidir. Düzensiz ve gelişigüzel yapılan yeme içme yatma beraberinde yorgunluk bitkinlik tükenmişlik doğurur o nedenle dikkate alınması en önemli unsur kişinin kendisinde değişim yapmasıyla başlar. İster iş ortamı ister ev ortamı sıkıntılarından olan tükenmişlikler değerlendirilirken göz önüne alınacak en önemli faktör değişime açık olmaktır ve alışkanlıkları değiştirmektir. Tükenmişlik sendromu aşılamayacak derecede ise uzman bir hekimden yardım alınarak yol izlenmelidir.


Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın


Başa dön tuşu
Kapalı