Psikoloji

Panik Bozukluk Nedir? Nedenleri ve Tedavisi?

Günümüzde yaygınlığı artan ve sıkça duyulan rahatsızlıklar arasında yerini alan Panik Bozukluk insanların hayat kalitesine olumsuz etki yaparak zor durumlar yaratmaktadır. Genel olarak ilk gençlik çağından belirtileri başlayan hastalığın kesin olarak neden olştuğu bilinmemektedir. Ancak oluşumuyla ilgili birtakım varsayımlar söz konusu olmaktadır. Bunlar arasında kişinin önemli yaşam geçişleri sayılan evlilik, iş hayatı, okul bitirme, ilk defa çocuk sahibi olma gibi durumların panik bozukluğu tetiklediği ve bazı durumlarda da oluşturduğu tahmin edilmektedir. Bunlarla beraber kişinin ailesinde eğer panik bozukluk yaşayan biri varsa risk artmaktadır.


Aslında panik durumu insanı tehlikelerden koruyan ve hayatta kalmasını sağlayan bir alarm mekanizmasıdır. Benzetecek olursak bu var olan normal panik durumunun ortamda herhangi bir tehlike yaratan durum olmasa dahi kişinin aşırı uyarılmasına biz panik bozukluk diyoruz. Panik bozukluk  beklenmedik ani ve yineleyici panik atakların devam edeceğine yönelik devamlı kaygı, atağın yol açabileceklerine yönelik veya kontrolünü yitirme, kalp krizi geçirme, çıldıracak gibi hissetme gibi sonuçları ile ilgili olarak üzüntü duyma durumudur. Bunun yanı sıra panik bozukluk, ataklarla ilişkili kişide davranış değişikliği yaşanması ile kişiye büyük sıkıntı veren bir hastalıktır.

Panik Bozukluk Nedenleri

Panik bozukluğun nedeni oldukça karmaşık süreçlerden oluşmaktadır. Birçok panik bozukluğu durumunda bu sorunun ortaya çıkmasına neden olan belirli bir etken yoktur. Panik bozukluğun nedenleri konusunda rol oynayan etmenleri birlikte inceleyelim.

Genetik: Panik bozukluğun büyük olasılıkla aile geçişli olduğu düşünülmektedir. Kişide genetik bir yatkınlıkla beraber benzer çevresel koşullarına maruz kalmanın, panik bozukluğu bulunan kişilerin yakınlarında bu hastalığın meydana gelme riskini, sağlıklı bireylere göre yükseltebildiği saptanmıştır. Özellikle de pabik bozukluk araştırmaları yapılan ikiz çalışmaları üzerinde genetik geçişin büyük bir payı olduğu yadsınamaz bir gerçektir.


Bişisel bakış açısı: Bilişsel bakış açısına göre, bireylerin çevrelerinden topladıkları bilgiyi yorumlama biçimi önemlidir. Bazıları, birçok olayı olumsuz bir şekilde yorumlayarak, kendi kendilerini kaygılandırmakla birlikte çevresel uyarıcılarla tetiklenen olumsuz düşünce ve imgeler sürekli bir tehdit ve güvensizlik yaşatmaktadır.

Panik atakları sırasında ölmekten, kontrolünü yitirmekten ve çıldırmaktan korkma gibi bilişsel semptomların olması, hastalığın ortaya çıkmasında bilişsel etkenlerin rolü olabileceği kuramlarının ortaya atılmasına sebep olmuştur. Bilişsel bakış açısına göre panik nöbetleri sırasında ortaya çıkan baş dönmesi, çarpıntı, nefes alma güçlüğü gibi bazı fiziksel duyumların, felaketleştirici şekilde yorumlanmasından kaynaklandığını varsaymaktadır. Çarpıntılar genellikle kalp krizi, soluk alıp verme güçlüğü ise ölüm habercisi olarak yorumlanarak, gerçekte olduğundan daha tehlikeli algılanmaktadır.

İlginizi Çekebilir:  Yeme Bozuklukları Nedir? Çeşitleri ve Tedavisi ?

Panik Bozukluk Belirtileri

Panik bozukluk, belirtilerde zaman zaman azalmalar ve kimi zaman da artmalarla devam eden genellikle kronik bir bozukluktur. Bu bozukluk, ilk olarak kendini panik ataklarla göstermekte, daha sonra ise ataklara beklenti kaygısı ve kaçınma davranışları eklenmektedir. Panik bozukluk herhangi bir belirti göstermeden bir anda oluşan atak durumu olduğundan kişiyi her an tedirgin edebilmektedir.

Bazı hastalarda atak geçirme korkusu ile dışarı çıkmayı istememe, toplu taşımalara binmeme veya sosyal ortamlardan yoğun kaçınma davranışları da görülmektedir. İnsanlar genellikle panik atak sırasında kontorlü kaybedeceklerinden veya ölüm korkusu yaşadıklarından bahsederler. Bu da demek oluyor ki panik atak bizim bildiğimiz stresli ve belirli durumlarda yaşadığımız kontrollü kaygı durumundan çok uzak bir hissiyat. Tam olarak o duyguları hissedemesek de panik bozukluğun birtakım belirtilerini inceleyebiliriz. Panik bozukluğa sahip kişilerdeki belirtiler çoğunlukla şu şekildedir.

  • Kalp atış hızındaki yoğun artış
  • Terleme
  • Titreme ya da sarsılma
  • Nefes darlığı ya da boğuluyor gibi olma duyumları
  • Soluğun kesilmesi ortam havasızmış gibi algılama
  • Göğüs ağrısı ya da göğüste sıkıntı hissi
  • Bulantı ya da karın ağrısı
  • Ürperme üşüme veya ateş basması
  • Uyuşma veya vücutta karıncalanma hissi
  • Bayılacakmış gibi olma, baş dönmesi ve sersemlik hissi
  • Deliriyormuş gibi olma
  • Ölüm korkusu hissetme
  • Gerçeklik dışı duygular

Saymış olduğumuz bu hastalık belirtilerinin kişiye ne zaman ne yerde geleceği ne yazık ki belirsizdir. Bazı durumlarda kişiler uykularında dahi panik atak yaşayabilmektedir. Panik atağın bu belirtilerle birlikte bazı özellikleri de bulunmaktadır. Bu özellikler:

  • Aniden başlaması ve önceden sinyal vermemesi.
  • Panik atak başladığında durdurmanın imkansız olması.
  • Kişinin panik atak olduğu durumun veya olayın panik atağın şiddetiyle bir ilişkisi yoktur.
  • Panik atak yaklaşık birkaç dakika sürerek kendiliğinden geçer.
  • Kimi zaman kişinin bir daha atak geçireceğine yönelik yoğun endişsesi yeni bir atağı tetikleyebilir.

Panik Bozukluk Görülen Kişilerde Davranış Değişiklikleri

Panik bozukluk sorunu yaşayan kişilerde davranış değişiklikleri gözlemlenmektedir. Zihinsel işlevlerde, konuşma ve sosyal ilişkilerde, duygulanımda, düşüncelerde ve bedensel yetilerde birtakım deişiklikler görülmektedir. Şimdi bunların neler olduğunu bir bakalım.

İlginizi Çekebilir:  Boanthropy Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi?

Genel görünüm ve davranış:

Kişide panik nöbetleri yaşanmadığı zamanlarda hastanın genel görünümü her zamanki gibi normaldir. Ancak panik atak başladığında hasta çok fazla endişeli ve telaşlı görünürler.

Konuşma ve ilişki kurma:

Panik atak sırasında kişi aşırı panik ve korku yüzünden sesi titrer ve rahat konuşamaz. Panik atak halindeki kişiyle iletişim kurmak zorlaşabilir. Hasta yaşamış olduğu panik atağın tekrarlanması korkusu hakkında konuşmak isteyebilir.

Duygulanım:

Panik atak halindeki kişide normalin çok üstünde uyrılmışlık ve korku hissi vardır. Ne zaman atak geçireceğini bilemeyen hastada sürekli kaygı hali ve korku duygusu egemendir. Hasta panik atak sırasında delirmiş ve ölecekmiş gibi hisseder. Panik atak bittikten sonra tekrarlan yaşancağına ilişkin korkular oluşabilir. Bu durumua beklenti bunaltısı denilmektedir.

Genel anlamda ataklar ya ortada herhangi bir tetikleyici unsur yokken olur ya da psikososyal bir uyarıcıdan bellir bir süre sonra ortaya çıkar. Bu uyaran aslında aşırı korkutucu ve panik yaratıcı olmasa dahi hasta tarafından öyle algılanır. Ancak hastaların birçoğunda panik ataktan birkaç hafta yada birkaç ay önce gerçekleşmiş önemli bir yaşam olayı mesela ölüm, küçümsenme, ayrılık, işsizlik gibi yaşantılar gerçekleşmiş olabilir.

Bilişsel beceriler:

Panik atak dışında kişinin tüm blişsel yetileri sağlam ve yerindedir. Panik nöbeti sırasında ise hasta bazen çevresindekiler tanımıyormuş gibi ve aldı bozukluğu yaşıyormuş gibi bir durum olabilir. Hasta şaşkınlık, zihinsel bulanıklık ve zihinsel karışıklık içinde olabilir. Bunlara ek olarak hastada hayata yabancılaşma ve gerçekdışılaşma görülebilir. Ynai hasta kendini ve çevresini olağandışı algılayabilir.

Düşünme süreci ve düşünce içeriği:

Hastanın panik atak dışında düşüncelerinde kalıcı bir bozulma veya değişiklik bulunmamaktadır. Ancak hastaların çoğunda atak tekrar gelirse ne yapcağım bana kim yardım edecek bana ne olacak gibi düşüncelerle çok kafa yormaktadır.

Bedensel değişimler:

Panik atak sırasında bedencel işyelişte normale göre aşırı uyarılma hali görülebilir. Daha önce bahsetmiş olduğumuz terleme, soluk alma hızında artış, soluk kesilmesi, titreme, uyuşma ve kan basıncının yükselmesi gibi durumlar yaşanbılabilir. Bu şiddetli dönem atağın en kısa süren dönemidir. Genellikle 5-10 dakika kadar sürer ve vücut normal haline geri döner.

İlginizi Çekebilir:  Capgras Sendromu Nedir?Belirtileri ve Tedavisi ?

Başlangıç döneminde hasta ne yaşadığına ona ne olduğuna şaşırır. Kimi zaman hasta delirme hisleri ve ölüm korkusu yüzünden çevresindekilerden yardım beklentisinde bulunur. Acilen yakınlarına doktora gitmek istediğini söyler. Bu delirme hisleri hastalar sorulduğunda o an yere düşüp bayılıp geri kalkamama, bağırma, haykırma, kendini kaybetme hisleri yaşadıklarını ifade ederler.

Panik Bozukluk Tedavisi

Panik bozukluğa sahip insanların yaşamları ciddi lçüde kısıtlanmaktadır. Bu durumda yaşam kalitesini büyük oranda düşürmektedir. Hastalar bundan sonra hayatım nasıl olacak düzelebilecek miyim, hayatıma devam edeebilecek miyim gibi sorular sorarak iyileşmenin yollarını ararlar. Ancak edişenlemeden psikolojik destek alınarak ve terapiye düzenli devam ederek hastalarda panik bozukluk  konusunda ciddi ilerlemeler kaydedilmektedir. Panik bozukluğa sahip hastaların tedavisi hem ilaç hem de terapi kombinasyonuyla birlikte ilerlemektedir.

İlaç tedavisi:

Panik bozukluğu tedavisinde kullanılan ilaçlarla beyin yapısındaki bozulan veya hasarlı olan sinir hücrelerinin tedavi edilmesi hedeflenmeketedir. Aynı zamanda kişinin hormon fonksiyonlarını dengelemek amaçlı da ilaç tedavisi uygulanmaktadır. Bu ilaçlar büyük ölçüde panik atakları önlemektedir. Bu hastalık için geliştirilmiş çok sayıda farklı ilaç türleri bulunmaktadır. Bu konuda alanında uzmna bir doktordan ialç türünü ve dozunu ayarlamasını ve kullanım şekliyle düzenli kontrolleri yapmasını isteyebilirsiniz.

İlgili konumuz: Panik Atak Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Bilişsel davranışçı terapi:

Psikolojik terapide genel amaç hastanın zihninde var alan yanlış şemaların ve inançların, gerçekçi olmayan beklentilerin düzeltilmesi ve aynı zamanda da geçmişte yaşanılan olumsuz deneyimlerin tedavi edilemesi esastır. Hastanın, temelde tamamen zararsız olan panik atak belirtilerine dair yanlış inaçların ve belentilerin düzeltilmesiyle beraber hastanın bu atak belirtileri ile korkmadan, kaygılanmadan baş edebilmesinin kazanımı sağlanır.

Bundan sonraki aşamada ise  panik bozukluğun yeniden geleceğinden korku duyduğu için herhangi bir yerde tek başına kalmaktan kaçındığı durumlarla aşama aşama tekrarlı bir şekilde karşılaştırılması, bu şekilde de korkularının üstüne giderek olumsuz duygularından kurtulması amaçlanır. Panik atak hastası olan kişiler mutlaka bilmesi gerekn şeyler ise şunlardır.

  • Panik bozukluk asla ölüme, delirmeye veya kısmi felce sebep olan bir rahatsızlık değildir.
  • Doktor tavsiyesi almadan kesinlikle ataklarla baş edebilmek için tansiyon ilacı, kalp ilacı, vitamin veya diğer semptom giderici ilaçları almayınız.
  • İyileştiğinizi düşünseniz daha doktor onayı almadan tedaviyi yarım bırakmayınız.

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir Yorum

  1. bende panik bozukluk olduğunu düşünüyordum çok yararlı bir yazı olmuş. panik bozukluk tedavisi alabileceğimi bilmiyordum.

Bir cevap yazın


Başa dön tuşu
Kapalı