Özgül Fobi Nedir? Çeşitleri ve Tedavisi?

Özgül Fobi Nedir? Çeşitleri ve Tedavisi?
08.08.2019
21
A+
A-

Özgül Fobiler çok eski zamanlardan günümüze kadar gelen nesnelere ve durumlara karşı olan anlamsız korkulardır. Özgül fobiler çok eski çağlardan beri bilinmesine rağmen günümüzdeki şekliyle kullanılması ve tedavi edilmesi yaşadığımız yüzyılın başında gelişmiştir. Çok eski çağlardan bu yana psikiyatri deki mantıksız korkular arasında Özgül fobiler de bulunmaktadır. Özgül fobinin dışındaki mantıksız korkular, sosyal fobi ve agorafobi gibi korkulardır.  Fakat Özgül fobiler, fobiler grubu arasındaki en yaygın türdür. Özgül fobi toplumumuzda % 2,7 oranında görünmektedir. Özgül fobiler erkeklere oranla kadınlarda daha çok görülmektedir.

Özgül Fobi Nasıl Başlar

Özgül fobi dul ve boşanmış kişiler de bekâr ve evli kişilere oranla daha fazla görülmektedir.  Özgül fobi nasıl başlar sorusu bu rahatsızlığı olan kişilerin en çok araştırdığı konular arasındadır. Toplum taramalarında elde edilen istatistiklerde özgür fobilerin ortaya çıkma yaşı ortalama olarak 30’lu yaşlardan itibarendir. Rahatsızlığının başlama yaşı ortalama olarak 16 yaşlardır. Birçok hasta çocukluğundan beri korkularının olduğunu ve birçoğu da bu korkuların ergenlik döneminde giderek arttığını belirtmiştir.  İleri yaşta özgül fobilerin başlama olasılığı nadiren görülmektedir.  Hastalığın seyri genellikle kroniktir.

Ayrıca özgül Fobi problemi yaşayan kişilerin tedaviye başvurma oranları oldukça düşüktür.  Ancak toplumda yaşayan Özgül fobi hastasından sadece %15 i tedavi olmaya başvurmuştur. Psikiyatri kliniklerine yalnızca Özgür fobi nedeniyle başvuran hasta sayısı çok azdır. Genellikle farklı problemler nedeniyle psikiyatriye giden hastalar, tesadüfen özgür fobi hastalığının olduğunu öğrenmiştir. Özgül fobi nasıl başlar diye araştırma yapan birçok insan hastalığının farkındayken, toplumda bu durum ‘’huy’’ ve ya ‘’kişilik özelliği’’ olarak nitelendirilmektedir.. Bu nedenden dolayı da kişinin özgür fobi rahatsızlığı olduğu bilinmemektedir.

Özgül Fobi’nin Normal Korkulardan Farkı

Bir kişideki korkunun özgül fobi olarak değerlendirilmesi için, korkulan şeyin gündelik hayattaki yaşayışı zorlaştırması ya da etkilemesi gerekir. Kişinin hayatını herhangi bir korkunun etkilemediği düşüncesi de yanlış bilinmektedir.  Örneğin; hiç denizaltına binmemiş bir gencin askere gidince bu korkusunu öğrenmesi de özgül fobiye neden olabilir. Hiç uçağa binmemiş bir kişinin uçağa binmesi sonucunda bu rahatsızlığını öğrenmesi de aynı duruma örnek olarak verilebilir.

Özgül fobi’nin normal korkulardan farkı kişinin hayatına yansıyacak olumsuzluklardır.  Kişinin hayvandan korkması, yükseklik korkusu da gündelik hayata yansımaktadır. Özgül fobisi olan kişilerin başka bir psikiyatri hastalığının olması ihtimalini artırmaktadır. Mesela özgül fobisi olan kişilerin bir kısmında depresyon saptanmıştır bu durumda özgül fobiyi diğer korkulardan ayırmaktadır. Ayrıca depresyon tedavisi için doktora giden kişilerde özgül fobi rahatsızlığı olduğu belirlenmiştir.

İlginizi çekebilir: Depresyon Nedir? Çeşitleri,Belirtileri,Tedavisi?

Özgül Fobi Neden Olur

Özgül fobilerin oluşması kişilerin yaşadığı olumsuz olaylardan kaynaklandığı düşüncesi yanıltıcıdır. Mesela asansörde mahsur kalmış bir kişinin korku yaşaması ya da bir köpek tarafından kovalanan hatta köpek saldırısına uğrayan kişiler işlerin korkusu normal korkular olarak değerlendirilir. Ancak bu korkular zamanla kişide günlük hayatı zorlaştıran ve vücudun aşırı tepkiler ile belirtiler göstermesi özgür fobi rahatsızlığına neden olur.

 Özgül fobi neden olur diye açıklama yapılacak olursa, birçok fobi ve rahatsızlıkta olduğu gibi özgül fobide ailesel ve kalıtsal faktörlerden kaynaklanmaktadır. Anne ya da babasında özgül fobi olan kişide benzer fobilerin sıklığı görülmüştür. 2 ve 4 yaşları arasında çocuklarda hayvan korkuları yaygındır bu korku çocuk hiç hayvanlarla karşılaşmadan veya zararlı olduğunu öğrenmeden önce de başlayabilir. Yani Özgür fobiler nesne,  hayvan ya da durum ile karşılaşmadan önce de kişide var olan korkulardır.

Mantıksız Korkuların Nedenleri

Korkunun mantıklı ya da mantıksız olmasında yaşanan durumlar kişinin zihnindeki ve bedenindeki değişiklikler ile aynıdır.  Örneğin;  sokakta birinin veya tehlikeli bir hayvanın saldırısına uğrayan kişi de çarpıntı nefes sıklığı uyuşma gibi korkuları olabilir. Mantıksız korkuların nedenleri ile özgül fobi hastası olan kişilerdeki korkular aynı şekilde görülmektedir.  Kişiden kişiye değişikliklerin olması ile birlikte, bu durumda en sık görülen belirtiler;

  • Kişinin kalbinin çarpması
  • Kalbinin sıkışması
  • Nefes darlığı
  • Göğüs sıkışması
  • Titreme
  • Terleme
  • Uyuşma
  • Karıncalanma
  • Baş dönmesi ve bayılma gibi durumlar görülebilir.

Hatta birçok hastada sık idrara gitme isteği de oluşmuştur. Kişinin korktuğu durumla ya da nesne ile karşılaştığında bu duyguları yaşadığı gibi bu durumları düşündüğünde ya da hayal ettiği zamanda da aynı problemlerle karşılaşabilir.  Belirtilen durumlar özgül fobilerde duyulan korku mantıksız ve aşırı derecededir. Yüksek bir yerden aşağıya bakmak birçok insan için heyecan verici ve korkutucu olabilir.

Mantıksız korkuların nedenleri araştırıldığında bu tarz normal korkuların fobik kişilerde normal korkulardan daha şiddetli ve aşırı seviyededir.  Özgül fobisi olan kişiler yüksek binalara çıkamaz,  yaşayamaz hiçbir şekilde yüksek binadan aşağıya bakamaz. Hatta bu durumları düşünemez. Bazen normal insanlara hiç korkutucu gelmeyen durumlardan bile korkan özgül fobi hastaları vardır.  Bu korkulara mantıksız korkularda denilmektedir.  Örneğin; cam kırıkları, bıçak, kesici aletler gibi eşyaların kendisini keseceği korkusu olan kişileri de mantıksız korkusu olan özgül fobi hastası olan kişilerdir.

Özgül fobi nedenlerinden ziyade cin, karabasan, şeytan v.b gibi korkuları kişide bu varlıkları saçma ve gerçek olmayan şekilde bulmadığı sürece fobi olarak nitelendirilemez. Çünkü özgül fobide durum, hayvan ya da nesneye inanılır ve o durum vardır.

Mantıksız korkuların nedenleri değerlendirilecek olursa, kişi görünmeyen varlıklara inanıyorsa ve korkuyorsa özgül fobi olarak nitelendirilebilir. Sosyal fobinin gündelik hayatı en çok ve en olumsuz etkileyen yönü kaçınılmazdır. Özgül fobisi olanların çoğu korkulan durum veya nesnelerden koşullar elverdiği ölçüde uzak durmaya çalışırlar. Örneğin hayvan fobisi olan bir kişi evcil hayvan olan eve gitmeyebilir, yükseklik korkusu olan bir kişi yükseklere çıkmaz, asansöre binmez.

Özgül Fobi Türleri

Özgül fobiler çok çeşitli kollara ayrılmaktadır. En sık görülen türleri de;  hayvan fobileri, yükseklik korkusu, kan ve yaralanma fobisi, gök gürültüsü, fırtına korkusu, uçak korkusu, yalnız kalmama korkusu ya da kapalı ortamda bulunamama korkusu araba korkusu gibi birçok çeşidi bulunmaktadır. Bu fobileri sırasıyla anlatacak olursak;

  • Hayvan Fobisi; En sık görülen Özgül fobi türlerindendir. En çok korkulan hayvanların başında, kedi, köpek, kuş, böcek gibi hayvanlar gelir. Korkular hayvanlarla karşılaşmadan daha öncesinde de kendini gösterir.  Korkulan hayvan türleri kültürler arası farklılık göstermektedir. Örneğin bazı ülkelerde örümcekten korkan insanlar yaygınken bizim kültürümüzde örümcek fobisi yaygın değildir.  Hayvan fobisi olan insanların bir kısmı o hayvanlarla kötü deneyimler sonrası fobilerin başladığını ifade ederler,  bir kısmının ise böyle bir başlangıcı bulunmaz.  Fobik hasta tipik olarak kendini rahat bir gündelik yaşam sağlamayı uygun bir kaçınma davranışı geliştirmiş olur.  Özgül fobi gündelik hayatı etkilediği zaman hastalık denilebilir. Örneğin kişinin hayvan fobisi varsa kediden ya da köpekten korkuyorsa kedisi ve köpeği olan bir eve gitmemesi hayvan fobisi olduğu anlamına gelir.
  • Yükseklik korkusu; En yaygın 2.özgül fobi türü de yükseklik korkusudur. Kişi yüksek binalara çıkamaz yüksekten bakamaz. Hatta odanın içinde pencereye dahi yakın oturamaz.  Yükseklik korkusu olan kişiler asansöre binmekten korkarlar, ancak içinde boğulmak veya hapis kalmaktan değil yukarı çıktıkları düşüncesi onları korkutmaktadır.  Birçok insan için keyifle oturacak balkonlar yükseklik fobisi olan kişiler için eziyet olarak nitelendirilir. Merdivenler özellikle kenarlarında boşluk varsa yükseklik korkusu olan kişiler için çok ürkütücüdür. Yükseklik korkusu olanların birçoğunda uçak korkusu da görülmüştür.
  • Kan tutması ve yaralanma fobisi; Halk arasında sıkça bilinen kan tutması korkusu yaşayan kişilerde ki rahatsızlıktır. Kan görünce bayılmak kendi rahatsız hissetmek birçok kişide karşılaşılmıştır. Bunun dışında bedensel sakatlık, parçalanmış insan vücutları, kazalar ve benzerini görme, kan verme, iğne yaptırmak, kulak deldirme diş çektirme ve diğer tıbbi işlemler gibi durumlarla karşılaşınca kişide tepkiler olması bu fobi çeşidinin varlığını gösterir. Kişi böyle durumlarla karşılaştığında bayılacak şekilde kalp hızındaki değişme hali, bulantı ve hatta bayılma tepkilerinin görülmesiyle fobisinin olduğu belirlenir. Kan ve yaralanma fobisi de insanların hayatını olumsuz yönde etkileyen fobiler arasındadır. Örneğin meslek seçimlerinde ya da seçtikleri meslekte ilerlemeyen, başarılı olamayan kişilerin de bu fobisinin olduğu bilinmektedir.

Özgül Fobi Tedavisi

Özgül fobi tedavisi ile en önemli sorunların başında,  birçok hasta ve ailenin bu sorunu hastalık olarak görmemeleri ve bu nedenle tedavi olma girişiminde bulunmamalarıdır. En büyük problemlerden bir diğeri de kişinin bu durumu fark etmesi fakat çevresinden aldığı tepkiler nedeni ile bu durumu saklamasıdır.  Bazen kişi yardım aramak istediği halde korkusu nedeniyle yardım arayamamaktadır. Özgül fobiler, kişilik yapısıdır, kafaya takılmayacak bir şeydir ya da huy olarak nitelendirilmemelidir.

Özgül fobilerin birçoğu kısa sürede ve kalıcı olarak düzeltilebilir. Kişi kendisinde veya çevresinde gördüğü mantıksız korkuları psikiyatri uzmanına başvurarak tedavi ettirme girişiminde bulunmalıdır. Korkular insan hayatını acımasızca kısıtlayan belirtilerden ibarettir. Ancak bu kısıtlayıcı zincirlerden tedavi sonucunda kısa sürede kalıcı olarak kurtulun alabilir. Özgül fobi tedavisi psikiyatri uzmanının belirli aralıklarda uygulayacağı seanslar ile kısa sürede iyileştirilir. Bu seanslar sayesinde kişinin hayatını zorlaştıran bu rahatsızlıktan kısa sürede kurtulmak mümkündür. Fobilerin tedavi edilmesi fobiler ile yaşamaktan çok daha kolaydır.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.