İskemi Nedir? Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi

İskemi Nedir? Neden Olur? Belirtileri ve Tedavisi
23.09.2019
45
A+
A-

Vücutta var olan bütün hücreler işlevlerini yerine getirmek için ve varlıklarını devam ettirmek için kan akışına ihtiyaçları vardır. Kan akışı ile dokulara oksijen ve besinler gönderilerek beslenirler, ayrıca toksinlerde bu şekilde vücuttan atılır. İskemi kan akımının azalması anlamına gelmektedir. İskemi durumu vücutta bir organın kan akışının bozulması ve yeterince beslenememesi durumunda ortaya çıkar. Yani kan damarlarının içinde hücrelerin işlevlerini yerine getiremeyecek kadar kan olmaması durumuna iskemi denir.

Sıklıkla iskemi kalp ve beyinde ortaya çıkar. Kan akımı bütün organlar için hayati öneme sahiptir, kan akımının azalması organlarda hasarlara neden olabileceği gibi, ciddi sonuçlara yol açarak organın çalışmasını dahi durdurabilmektedir.

İskemi sadece beyin ve kalpte değil vücudun her yerinde meydana gelebilir. Özellikle kalp krizi ile felç iskemi kaynaklı olabilir.

Bu bağlantıdan kalp krizi belirtileri ve kalp krizine dair bütün bilgilere ulaşabilirsiniz.

Bunların yanında iskemi barsak sistemine etkisi altına alarak dışkıda kan, karın ağrısı ve bağırsak tıkanıkları olabilir.

İskemi Neden Olur?

İskemi vücutta herhangi bir organa veya dokuya kan akışını azalması ile kendini gösteren bazen ciddi sonuçlara neden olan hastalıktır. Kan akışının azalması; pıhtı yada damarlarda oluşan daralmalardan dolayı ortaya çıkabilir. Damar sertliği tıbbi adı ile ateroskleroz durumunda ortaya çıktığı gibi, atardamarın kademli şekilde kalınlaşması ve arterde daralma nedeni ile iskmi ortaya çıkabilir. Yaşanan travmalarda kan akış olumsuz etkilenerek azalabilir. İskemi durumunun en çok nedenleri ise;

  • Kan damarlarında oluşan iltihap (Vaskülit)
  • Pıhtı oluşumu
  • Damar sertliği
  • Aneminin bir türü olan orak hücreli anemi
  • Koroner arter hastalığı (Kalp damarlarında daralma yada tıkanma durumu)
  • Kalpte oksijen taşıma ile görevli kan damarlarının tıkanması yada daralması durumunda yani periferik arter hastalığıdır.
  • Ritim bozukluğu olan venrriküler taşikardi.
  • Damarların bazı nedenlerden kaynaklı daralması.
  • Tansiyonun aşırı düşük seyretmesi.
  • Doğumsal kalp anomalilerin bulunması.

İskemi Tipleri Nelerdir?

İskemi kendi arasında da türlere ayrılmaktadır bunlar;

Miyokardiyal İskemi

Kalbe giden bir yada daha çok koroner arterdeki kan akımının azaldığı, yeteri kadar oksijen alamadığı bir durumu ifadeeder. Kardiyak iskemi olarak da adlandırılır miyokardiyal iskemi, kalp kasına hasar vererek pompalama işlevinde azalmalara yol açabilir. Bu ani tıkanma düzensiz kalp atışı, kalp yetmezliği hatta kalp krizine kadar ciddi sorunlara neden olabilir; göğüs ağrısına yol açarak ani kardiyak ölüm nedeni olabilir. Belirtiler sıklıkla dinlenme yada rahatlama ile geçer fakat tıbbi bir acil durumdur, kesinlikle müdahale edilmeden geçmez.

Miyokardiyal İskemi Neden Olur?

Damar sertliği olması miyokardiyal iskemi oluşmasında en sık karşımıza gelen nedendir. Sıklıkla yüksek kolesterol nedenli oluşan plaklar damarların duvarlarında birikme yaparak damarı daraltırlar, bunun sonucunda kan akışında azalma olur.

Diğer bir nedeni ise kan pıhtısıdır. Az önce dediğimiz plak yapıları biriktiğinde buradan kapabilir kan akışına karışabilir ve damarlarda tıkanmaya neden olabilir.

Sıklıkla görülmese de koroner arter spazmı da miyokardiyal iskemiye neden olabilir. Arter duvarında yer alan kasların ani şekilde ve geçici olarak kasılması kalp kasına giden kan akışında azalamaya neden olabilir bazen engelleyebilir bile.

Beyin İskemi

Beyin dokusuna bakıldığında çok aktif çalışan ve bu aktifliği sürekli devam ettirebilmesi için kalbin pompaladığı kanın 5’te 1’ini almaktadır. Beyin sürekli olarak bir kan akışına ihtiyaç duyar çünkü beynin bir enerji deposu bulunmaz. Kan akışını birden kesilirse ve hızlı şekilde yerine konulamazsa görevlerini yerine getiremez ve bu durum çok ciddi sorunlara neden olarak beyin ölümüne neden olabilir.

Beyin dokusunda ölüm gerçekleşirse buna inme adı verilir. Ancak bazı durumlarda beyin dokularına giden kan akışının azalması tam bir felç oluşmasına yetecek kadar olmaz. İşte bu duruma geçici iskemik atak adı verilir. Görülen belirtiler 1 saat yada en fazla birkaç saat içine ortadan kalkar. Fakat tıbbi müdahale şarttır.

Ekstremite İskemi

Bacaklarda olan atardamarda meydana gelen plaklar kaynaklı ortaya çıkan ve tedavisi yapılmazsa kalıcı olarak sakatlık nedeni olabilen ciddi durumlardan biridir. Periferik arter rahatsızlığın ilk ortaya çıkan belirtileri arasında bacaklarda olan arterlerin sertleşmesidir. İstirahat halinde olunmasına rağmen bile aşırı ağrı sebebi olur. Ekstremite iskemisinin en sık görülen belirtisi ise aralıklı topallama olmaktadır.

Eksteremite İskemi Belirtileri Neler?

  • Ayaklarda oluşan ağrı
  • Bacaklarda soğukluk hissi ile halsizleşme
  • Ayaklar ve bacaklarda pürüzsüz yapıda ve parlak cilt görünümü
  • Bir türlü iyileşmek bilmeyen yaralar

Bağırsak İskemi (Mezenterik İskemi)

Bağırsak iskemi en çok bağırsaklarda yer alan arterlerde sertleşme sorunu ortaya çıktığında oluşmaktadır. Kronik bağırsak iskemisi kan akışının yeteri kadar olmaması nedeni ile sindirim esnasında sürekli olan şikayetlere neden olur. Bağırsağı beslemek ile görevli olan arterlerde emboli yani pıhtı kalırsa akut barsak iskemi meydana gelebilir. Eğer emboli şiddetli ise bağırsak enfarktüsü geçirilebilir ve buda acil şekilde müdahale gerektirir.

İlgili Konumuz: Emboli Nedir? Neden Olur? Belirtileri ile Tedavisi

Bağırsak İskemi Belirtileri

  • Sürekli olarak yemeklerden sonra şişkin hissetme ve karı ağrısı
  • Kanlı dışkı ve ishal
  • Bağırsaklarda basınç oluşması
  • Mide bulantıları gibi belirtiler vermektedir.

İskemi Belirtileri Nelerdir?

  • Bir gözde veya iki gözde birden görme kaybı
  • Vücudun hangi atardamarı etkilenmişse o kısımdaki bacakta güç kaybı veya felç görülmesi.
  • Baş dönmesi
  • Sersemlik
  • Koordinasyonda zorlanma
  • Yüzün bir tarafını hareket ettirmede zorluk ve hareket ettirememe gibi iskemi belirtileri baş göstermektedir.

Kalpte İskemi Belirtileri

  • Boyun, sırt, kol, omuz, mide yada çene kısımlarına yayılma eğilimi gösteren göğüs ağrısı yada basınç hissi.
  • Mide bulantısı ve kusma
  • Kalp çarpıntısı yada kalp ritim bozukluğu yaşanması
  • Yoğun ter atma, avuç içlerinde terleme
  • Nefes alıp vermede zorlanma
  • Yoğun bir halsizlik hissi
  • Sol kısımda göğüs ağrısı şikayeti

Beyinde İskemi Belirtileri

  • Baş dönmesi yada kusmaya eşlik eden güçlü ve seri gelişen baş ağırsı hissi
  • Bayılma
  • Vücudun bir tarafında ki yüz, kol yada bacak gibi kısımları hareket ettirmede zorluk yaşamak, güçsüzlük ve uyuşma.
  • Konuşma güçlüğü ve karşı taraftakini anlayamama.

İskemi uzun süre devam etmeden kısa süre içinde geçebilir. Fakat yol açtığı hasarları kalıcı hal almaması adına en kısa sürede müdahale gerekmektedir.

İskeminin Yol Açtığı Etkiler

Geçici iskemik atak ile karşılaşan hastalar şu yakın zamanda bir felç tehlikesi ile karşı karşıya kalabilirler, yaşanan iskemik atak bunun habercisi olabilir. Erken tanı ve ayrıntılı bir inceleme ile felç riski aşağıya çekilebilir. Eğer tedavi yoluna gidilmez ise doku ve hücrelerde ciddi hasarlara neden olacaktır. Tedavi edilmezse; kalp ritim bozukluklarına, bağırsak tıkanmalarına, beyin kanamasına ve organ ölümlerine kadar uzanan komplikasyon riskleri bulunur.

İskemi Tanısı Nasıl Konulur?

İskemi tanısı koymak için hızlı bir biçimde bütün belirtiler değerlendirilmeli ve buna göre tedavi yoluna gidilmelidir. İskemi tanısı için yapılan testler ise;

  • Açlık kan şekeri ölçümü ile tam kan sayımı istenir
  • Bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans anjiyogram (MRA), MR, arteriyografi, anjiyogram gibi testler uygulanmaktadır.
  • Kan akışının durumunu görebilmek adına karotis doppler ultrasonografisi uygulanması.
  • EKO yani ekokardiyografi
  • EKG yani elektrokardiyogram

İlgili Konularımız

EKO Nedir? EKO Nasıl Yapılır? Neden Yapılır?

EKG Nedir? EKG Neden Çekilir? Ve Nasıl Çekilir?

İskemi Tedavisi Nasıl Yapılır?

İskemi tedavisi hastanın yaşı, sağlık geçmişi ve var olan ek hastalık bilgilerine göre şekillenmektedir. İskemi tedavisinde ilk olarak amaçlanan kan basıncını normale çekmek, kalp atım hızını normale döndürmek ve rahat nefes alış verişini sağlamaktır. Hastalığın neden olduğuna, şiddetine ve türüne göre kanın pıhtılaşmasını azaltmak adına ilaçlar verilebilir yada ameliyat yada anjiyoplasti yöntemlerine gidilebilir.

İskemi Tedavisinde İlaç Kullanımı

Uzun süre devam eden iskemi tedavisinde antikoagülan yada aspirin yer alabilir.

Tedavinin başını çekenlerden biri olma özelliği intravenöz doku akivatörü olmaktadır. İnmenin başlangıç noktasından itibaren geçen 4-5 saatlik dilimde verilmesi etki açısından çok önemlidir. Ancak kanama oluşma riskinden dolayı, önceleri hemorajik inme, beyin kanaması yada kafa travması geçiren hastalara verilmez, bunun yerine pıhtı yada pıhtılar ameliyat ile çıkarılır.

İskemide Ameliyat Tedavisi

Karotis endarterektomi ile daralan beyin arterindeki kan akışının önüne geçen pıhtılar ve yağ tortuları alınması işlemidir.

Anjiyoplasti ile ise tıkanmış olan arteri açmak içerisine stent olarak adlandırılan küçük bir tüp konumlandırılır.

Koroner arter bypass cerrahisi ise bu gibi açık kalp ameliyatları sıklıkla birkaç tane olan daralmış koroner arteri olan vakalarda tercih edilir.

İskemik Atak ve İskemik İnme

İskemik inme olayı beyne kan ve oksijen taşımakla görevli olan arterlerin birinde, pıhtı kaynaklı veya yağ birikiminden kaynaklanan tıkanma olması sonucunda oluşmaktadır. Acil tıbbi müdahale gerektirmektedir. Çünkü acilen müdahale edilmezse kan akışı tamamen kesilebilir ve beyne kan ile oksijen gidemezse ölümlere neden olabilir. Eğer inme geçiren biri gördüyseniz veya geçirdiğinden şüphe ediyorsanız bazı gözlemler yapmanız gerekmektedir bunlar;

  • Yüzün bir tarafında sarkmalar olur
  • İki kol kalktığında bir kol aşağı inme eğilimi gösteriyor mu
  • Kişinin konuşmasında zorluk veya bir gariplik olması

Yukarıdaki soruların cevapları eğer evet ise hemen ambulansı arayarak yardım çağırmalısınız.

Tedavi sonrasında motor ve koordinasyon yeteneklerini geri kazanmak için rehabilitasyon yapılabilir. Fiziksel, konuşma ve mesleki gibi terapiler kaybolan işlevlerin geri döndürülmesinde önemli rol oynayabilir. Ancak bir yık geçmesine rağmen hala bir sorun varsa kalıcı hal almış olabilir. Daha yoğun be şiddetli gerçekleşen bir iskemi türü olan global iskemi beyne giden kan akışını tam anlamı ile kesmesi sonucunda oluşur. Sıklıkla kalp krizinden dolayı olur fakat karbonmonoksit zehirlenmesi gibi durumlara neden ola bildiğini de hatırlatalım.

Geçici İskemik Atak

Kalıcı hasarlar ile sonuçlanmayan geçici iskemik atak sıklıkla birkaç dakika sürer ve belirtileri ile semptomları inmeye benzer. Mini inmi olarak adlandırılan geçici iskemik atak geçici bir durumdur.  Ama uyaran olduğunu da hatırlatalım. Bunun anlamı ileriki zamanlarda inme riskini yükseltmesi demek. Beyinde geçici kan akışının azalması yada bir tıkanıklıktan oluşur. Beyin kısa süreli yeteri kan alamazsa oksijenlenmesi de bu oranda bozulacaktır.

İnmeye çok benzeyen belirtiler verir konuşma ve görme bozukluları gibi birden bire başlayan belirtileri ise; bacaklarda, yüzde ve kolda uyuşma hissi yada güc kaybı yaşanabilir. Bu belirtiler kan akışında meydana gelen azalmadan kaynaklıdır ve kan akışı normale döndüğünde belirtilerde ortadan kalkar.

İskemik Atak Nedenleri Neler?

Kan akışını bloke ederek akımın bozulmasını sağlayan kan pıhtıları en yaygın iskemik atak nedenleri arasında. Oluşan kan pıhtıları; arterde oluşan sertleşmelerin sonucunda, kalp krizi yada kalp ritim bozukluğu sonucunda görülebilmektedir. Tıkanma meydana gelir gelmez saniyeler içinde beyin hücreleri bu durumda etkilenmeye başlar, ardından hücrelerin bağlı bulunduğu bölgelerde komplikasyonlar oluşmaya başlar. Kan dolaşımı geçici iskemik inme olsun yada iskemik atak olsun en önemli risk etkenlerinin başında gelir.

  • Damar sertliği
  • Atriyal fibrilasyon
  • Sağlık geçmişinde kalp krizi, inme yada atak olması
  • Orak hücreli anemi hastası olmak
  • Pıhtılaşmada bozukluklar olması
  • Doğuştan gelen kalp anomalileri
  • Karotis arter rahatsızlığı
  • Periferik arter rahatsızlığı
  • Kanda yüksem miktarda aminoasit olması arterin kalınlaşmasına neden olabilir. Yani yüksek miktarlar homosistein.

Diğer Etkenler

  • Şeker hastalığı
  • Genetik etkenler
  • Erkeklerde risk kadınlara oranla daha yüksektir. Yani cinsiyet faktörü
  • Alkol ve sigara kullanımı
  • Hareket edememek yada etmemek
  • Yeteri kadar düzgün beslenememe
  • Doğum kontol haplarının kullanımları
  • Aşırı kilolu omak
  • Uyuşturucu gibi maddeler kullanmak

Seyrek Görülen Nedenler

  • Kan dolaşımı içinde hareketli olan bakteriler, tümör hücreleri yada hava baloncukları gibi etkenler.
  • Kan damarlarında meydana gelen iltihaplanma. Bu durum enflamatuar hastalıkları nedeni ile olabilir. Örneğin frengi ve tüberküloz gibi.
  • Baş yada boyun bölgesine alınan darbeler sonucunda yaralanma.
  • Boyun kısmında ki damarlardan birinin duvar kısmında yırtılma olması.

İskemik Atak Belirtileri Nelerdir?

  • Sıklıkla iskemik atak belirtilerinde bacakta, kolda yada yüzün bir kısmında güçsüzlük, uyuşma yada felç görülmektedir.
  • Konuşmada bozulmalar ve konuşulanları anlamakta zorlanma.
  • Görmede bulanıklık olabileceği gibi aniden görmenin tamamen kaybolması.
  • Denge bozukluğu.
  • Birden bire başlayan ve şiddetli baş ağrısı.
  • Yutmada zorlanma.

Geçici iskemik atak belirtileri inme belirtileri gibi birden bire kendini gösterebilir. Mümkün olduğunca hızlı müdahale ve tedavi edilebilir kısımların hemen tedavi edilmesi felç riskini azaltabilir. Belirtiler bir saatten fazla devam ederse inme vakası olabilir.

İskemi ve Enfarktüs

İskemiden etkilenen bir organ iskemik şeklinde tanımlanmaktadır. İskemik organ ihtiyacı olan kan ve oksijeni alamaz ve işlevinde sekteler oluşmaya başlar, bu durumsa belirtiler ile ortaya çıkar. İskemi şiddetli olursa ve uzun süre devam ederse durumdan etkilenen organ hücrelerinde ölümler başlar. İskemik olan organın bir kısmı yada tamamı ölmesi durumuna iskemik enfarktüs denir.

Geçici iskemik atak özellikle kalp krizine karşı bir belirti olabilir. Atardamarlarda sertleşme olursa beyin ve kalbe kan götüren atardamarlarda bunun içindedir, vücutta olan kan damarları etkilenmektedir. Kalbi besleyen damarları etkisi altına alan damar sertleşmesi, göğüs ağrısı şikayetine yada kalp krizi geçirmeye kadar gidebilir.

İskemiden Nasıl Korunulur?

  • Doktor kontrollerini zamanında yaptırınız.
  • Aşırı alkol alımından kaçının ve sigara tüketmeyin.
  • Sınırlı tuz kullanımı yapın.
  • Sağlığınıza uygun düzenli spor ve egzersiz yapın.
  • Aşırı kilolu olmayın.
  • Uyuşturucu madde kullanımı geçici iskemik atak yada inme riskini yükseltmektedir.
  • Kan şekeri seviyesi, tansiyon, kolesterol gibi önemli değerleri istenilen seviyelerde tutun.
  • Doktorun verdiği ilaçları düzenli kullanın.
  • Kalp dostu beslemeyi kendinize alışkanlık edinin; bolca meyve ve sebze, lif açısından zengin besinler, balık, kepekli tahıl gibi gıdalara ağırlık verin.
  • Aşırı yağlı ve tuzlu gıdaları hayatınızdan çıkarın.
  • Stresten mümkün olduğunca uzak durmaya çalışın. Bu tek başınıza yapamıyorsanız uzmanlardan yardım alabilirsiniz. Ayrıca nefes egzersizleri yaparak rahatlamaya çalışın. Bunun için meditasyon ve yoga iyi bir tercih olabilir.

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.