Psikoloji

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bozukluğu Nedir?

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) çocukluk çağında başlayan, yaşam boyu süren, kişilerarası ilişkileri etkileyen, çalışma ve işleyen ve günlük yaşamı ciddi şekilde bozan bir nöropsikiyatrik hastalıktır. DEHB sadece çocukluk çağı hastalığı değildir, aynı zamanda erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu da vardır ve tedavi edilmesi önerilen bir türdür. Öte yandan, çocukluk veya ergenlik teşhisi konan kişiler yıllar içinde (özellikle hareketlilik açısından) ciddiyetle azalmış olsalar dahastalığın teşhisi / varlığı erişkinlikte devam eder.

Başlıca belirtileri sürekli dikkat eksikliği, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik olup işlevselliği etkileyecek kadar ciddidir. Bir hastalığın tanımı dikkat eksikliği hiperaktivitesini içermesine rağmen, dürtüsellik ve hiperaktivite her durumda bir arada bulunmaz. Bu alt tip yetişkinlik için de geçerlidir. Bu nedenle erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu da en az çocuklarınki kadar önem verilmesi gereken bir husustur

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Nedir?

  • Detaylara dikkat etmekte zorlanma,
  • Hızlı can sıkıntısı,
  • Depresyon / nispeten uzun süre devam edebilecek faaliyetlerden kendini geri çekme,
  • Okulda, işte veya diğer sınıflarda düşüncesiz ve tekrarlayan hatalar yapma eğilimi,
  • Dikkatsiz ve karışık iş üretmek,
  • Çok fazla zaman ve çabaya rağmen, yapılan işin kalitesinin yetersizliği,
  • Sesler ve olaylar nedeniyle çalışmayı düzenli aralıklarla kesmek,
  • Görevlere ve eylemlere dikkat etme yeteneği eksikliği,
  • Dikkatle tamamlanması beklenen görevlerin yerine getirilmesinde yaşanan zorluklar,
  • Sürekli bir faaliyetten diğerine geçiş yapma isteği,
  • Düzensiz çalışma alışkanlıkları,
  • Günlük aktiviteleri unutmak DEHB’li kişilerin karşılaşabileceği sorunlardan bazılarıdır.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite Bir Yetişkinin Yaşamını Nasıl Etkiler?

Çocuklukta veya yetişkinlikte, DEHB sadece hastaları değil aynı zamanda hastaların, ailelerin ve ebeveynlerin ortamını da etkiler. Sosyal ilişkilerde zorluk yetişkinlikte daha belirgindir. Bu hastalığı olan insanlar, dikkatsizlik, karışıklık, dikkatsizlik ve sosyal çevrelerindeki kayıplar nedeniyle damgalanır. Tabi ki erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu detaylar ile bilinirse kişilerin damgalanması ve etiket yemesi de mümkün değildir.

Çocuklarda dikkat eksikliği belirtileri ve erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu semptomları farklıdır. Kalıcı aşırı fiziksel aktivite, aşırı sıralar, bozulmuş kurs veya çalışma ortamı ve saygın öğretmenlerle ilgili sorunlar gibi semptomlar bir yetişkin için nadirdir.Bunlar dikkatleri çeken sorunların belirtileridir ve yetişkinlerde ön planda aşırı hareketlilik ile ilgili şikayetler değildir. DEHB ile yetişkinlerin karşılaştığı en büyük sorunlar şunlardır: İşi bitirememek, yapılması gereken işi ertelemek, organizasyon yapmakta zorluklar yaşama, unutkanlık, çalışmayı öncelik sırasına göre düzenleyememek, problem çözme ve karar verme, zaman yönetiminde zorlanma.

İlginizi Çekebilir:  Obezite(Şişmanlık) Nedir? Tedavisi Nasıl Yapılır?

Bir yetişkinin beklenen sosyal ve profesyonel görevlerini yerine getirememesi nedeniyle damgalama / etiketleme, sosyal çevrenin reddedilmesi DEHB olan erişkin hastalarda ek zihinsel bozuklukların önünü açabilir. Ergenlerde ve gençlerde DEHB olması sağlık riski davranışları için önemlidir. Sigara ve psikoaktif maddelerin kötüye kullanımı, yasal problemler, zayıf sosyal ilişkiler, özgüven kaybı, çalışmalarda ve iş ve diğer zihinsel bozukluklarda düşük başarı erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu durumlarında gözlemlenebilir.

Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Sebepleri

Genetik: Genetik yatkınlık, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğunun en sık nedenidir.

Gebelik: Gebelikte alkole, sigaraya ve uyuşturucuya maruz kalan annelerin dikkat eksikliği ve hiperaktiviteye daha duyarlı oldukları bilinmektedir.

Nörolojik Nedenler:Beynin yapısındaki değişiklikler belli bir süre boyunca vurgulanmış olmasına rağmen, kafa travması fikri mevcut araştırmalardan kaldırılmıştır. Beyinde iletişim sağlayan belirli maddelerin bölgesel değişimi, halen tartışılmakta olan nedenlerden biridir.

Kimyasal Zehirler: Kimyasal zehirlere maruz kalmanın erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu sebepleri arasında olduğuna inanılmaktadır.

Yetişkinlerde Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite İçin Bilişsel-Davranışçı Terapi

Terapinin amacı; İnsanların zorlukların üstesinden gelmek için yeni beceriler edinmelerine ve daha önce yönetmekte zorluk yaşadıkları yaşam alanlarında yeni deneyimler edinmelerine yardımcı olmaktır. Amaç, işlevselliği geliştirmek ve insanlara kendileri, dünya ve gelecek hakkındaki olumsuz inanç sistemini yeniden inşa edecek yeni bir deneyim kazanma fırsatı vermektir.

Dikkat eksikliği ve hiperaktivite sorunu olan yetişkinlerde DEHB için yeni hayatta kalma becerilerinin geliştirilmesi ve uygulanması önemlidir. Zaman yönetimi, organizasyon eksikliği ve zamanın dağılması gibi sorunlar, bir kişinin günlük yaşamının çoğu yerinde karamsar düşüncelere yol açmaktadır. Dikkat açığının bir insanın hayatı üzerindeki olumsuz etkisi kendine yeterlilik ve kendine yeterlilik konusundaki güveni baltalamaktadır. Bilişsel davranışçı terapi, erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu için insanların mevcut bilişsel özelliklerini (olumsuz düşünme kalıpları) ve inanç yapılarını tanımasına ve değiştirmesine yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Odak noktası insanların düşüncelerinin duygularını ve davranışlarını nasıl etkilediği üzerinedir.

Bilişsel davranışçı terapi sayesinde insanlar, onlara yeni davranışsal ve entelektüel bir deneyim kazandıracak alternatif düşünceler yaratarak yeni bakış açıları geliştirir. Dikkat eksikliği ve hiperaktivite, çoğunluk çağından önce özel olarak tanımlanmadıysa, bilişsel triad olarak bilinen insanlar, kendi kendileri, dünya ve gelecekte geliştirdikleri inanç sistemi üzerinde önemli bir olumsuz etkiye sahiptir. Bilişsel terapi, insanların özgüvenlerini olumsuz yönde etkileyen bu inanç sistemi üzerinde çalışmaktadır.

İlginizi Çekebilir:  Bipolar Mizaç Bozukluğu

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanısı, varoluş ve ırk duygusu kazandığımız yaşam alanını etkileyen kişilerarası, akademik ve profesyonel sorunlarımızdan kaynaklanmaktadır. Son araştırmalar, erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu yaşayanların çocukluk çağında olmayanlardan daha fazla zorluk ve olumsuz deneyim yaşadıklarını göstermiştir. Bu olumsuz deneyimin kendiniz ve yetenekleriniz hakkındaki görüşü olumsuz yönde etkilemesi şaşırtıcı değildir. Bilişsel davranışçı terapi, özellikle bu problemlerin çözümünde etkilidir.

Bilişsel-davranışçı terapi, pozitif düşüncenin gücü değil, dengeli düşüncenin gücüdür. Bu, değişmeyen düşünceleri kabul etmek ve değişiklik yapma esnekliği ile değişebilecek tüm olasılıkları gösterme arasında bir denge bulmamızı sağlar.

Tedavinin Hedefleri Önceden Tanımlanmalıdır

Tedavi sonuçları açık değilse tedavinin amaçları açık değildir. Bilişsel davranışçı terapide, danışanların terapiye katılarak ne elde etmeyi umdukları hakkında bir tartışma ve genel bir anlaşma vardır. Tedavinin en önemli kısımları, hastaların tedavi hedeflerini belirlerken karşılaştıkları belirli sorunların araştırılmasının yanı sıra, erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu ile başa çıkma stratejilerinin araştırılmasının sonuçlarının anlaşılmasıdır.

Yetişkinlerde dikkat eksikliği ve hiperaktivite için bilişsel-davranışçı terapi yaklaşımlarının özelliklerinden biri, diğer terapi modellerinden daha yapılandırılmış olmasıdır. Bu yapının kapsamı kişiden kişiye değişmektedir. Yapısal terapide, tedavinin amaçları çok açıktır. Oturum, hangi problemlerin ve konuların çalışılacağını belirleyecek ve her bir konu ayrı ayrı incelenecektir. Oturum tamamlandığında, bir sonraki oturumun gündemindeki maddeler belirlenir ve oturumlar arasında bir köprü kurulur.

Dikkat Eksikliği Ve Hiperaktivite İçin Tedavi Seçenekleri Nelerdir?

Erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, önemli bir sağlık problemidir; çünkü maddi problemlere, iş kaybına, aile problemlerine, ek zihinsel hastalıklara (örneğin, alkol bağımlılığı, anksiyete bozuklukları, depresyon…) neden olabilir.

Nörobiyolojik temeli olan DEHB için ilaç tedavisi, tedaviye bütünsel bir yaklaşımın temelini oluşturur. Yetişkinlerde tıbbi ve zihinsel ilişkili hastalıkları dikkate alarak ilaçları planlamak gereklidir. Tedaviye cevabın çok umut verici olduğu hastalıklardan biri olan DEHB ile tedavi sadece hastanın yaşam kalitesini değil aynı zamanda yaşam kalitesini ve hasta yakınlarının ilişkilerini de arttırmaktadır. İlaç tedavisine ek olarak, problem odaklı bilişsel davranışçı terapi en iyi yanıt yöntemlerinden biridir.

Tedavinin en önemli kısımları, hastaların günlük yaşamlarında karşılaştıkları sorunların incelenmesi ve DEHB’nin her hasta üzerindeki etkilerinin bireysel olarak belirlenmesi ve yeni başa çıkma stratejilerinin araştırılmasıdır. Uygun hayati müdahaleler, sevk ve tıbbi tedavi bireyin işlevselliğini ve kendini tatminini arttırmasına izin verir.

İlginizi Çekebilir:  Panik Atak Testi Nasıl Yapılır?

DEHB Teşhisi

Hastalığın kesin tanısı için spesifik bir test yoktur. Çocukluktan başlayarak, hastanın gelişimi hakkında detaylı bilgi edinmek gerekir. Hasta ve yakınlarının semptomlara ilişkin gözlemlerini değerlendirdikleri özel olarak geliştirilmiş ölçekler kullanılır. Klinik bilgilere ek olarak, dikkat ve konsantrasyonu ölçmek için özel olarak tasarlanmış testler kullanılır ve sonuçlar klinik bilgilerle birlikte değerlendirilir. Kantitatif elektroen sefalogram (QEEG) yapılabilir. Son araştırmalar, DEHB olan yetişkinlerde, QEEG’de yavaş dalga aktivitesinin normal bireylere kıyasla arttığını ve bu sonucun DEHB’yi normalden ayırt etmek için bir tanı aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir. QEEG, bir hastalığı diğer nörolojik hastalıklardan ayırmak için kullanılır.

DEHB’nin Günlük Yaşamdaki Etkisi

Duygusal inişler ve çıkışlar, yetişkinlerde DEHB olan kişilerde sık görülür, erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan kişiler birkaç gün keyiflidir ve ertesi günler sinirli ve gergindir. Kolayca mutlu olamazsınız, hayal kırıklığıyla baş edemezler. Öfkesini sakinleştiremez; küçük tartışmaları kavgaya dönüştürür. Rekabetçi ve saldırgan; tehlike ve riski sever. Uyku bozukluğu rahatsız, çok az uyur ve kolay değildir. Bu insanların zorluklara direnmeleri zor ve kolayca pes ederler. Sonuçları göz önünde bulundurmadan hemen kararlar alırlar. Birden fazla yapıyorlar ve çoğunu yarı yolda bırakıyorlar. Tehlikeli araba sürmeyi severler. Çabucak dikkati dağıldıklarından zihinsel olarak karmaşık görevlerden kaçınırlar ve hareketli görevleri tercih ederler.

İlginizi çekebilir: Çocuklarda En Çok Görülen Hastalıklar Hangileri?

Yetişkinlerde DEHB Tedavisi

İlaç tedavisi erişkin dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu için birinci basamak tedavi seçeneğidir. Dopaminerjik sisteme etki eden psiko-uyarıcı ilaçlar,% 80 başarı oranıyla en güçlü terapötik etkiye sahiptir. Bu gruba ek olarak norepinefrin üzerine etki eden yeni ilaçlar ve antidepresan grubundan ilaçlar da tedavide kullanılır ve çok iyi sonuçlara sahiptir. Psikoterapi de bir başka tedavi imkanıdır. Bireysel bilişsel-davranışçı terapi ve DEHB’li kişilerde zaman yönetimi, planlama, organizasyon ve sosyal becerilerin öğretilmesi de dahil olmak üzere grup terapisi ilaca ilave faydalar sağlar.

Aile terapisi, aileyi hastalık hakkında bilgilendirmek ve hastayla iletişim sorunlarına çözüm bulmak gerektiğinde de kullanılır. EEG-Biofeedback de düşünülebilir. Özel olarak geliştirilmiş bir sistem kullanarak görsel ve işitsel geri bildirimler kullanarak beta-dalga aktivitesini artırmanıza ve beyindeki teta aktivitesini azaltmanıza izin veren bir egzersiz programıdır. Araştırmalar bu eğitimin akademik, entelektüel ve davranışsal alanlarda yararlı olduğunu göstermiştir. Diğer eğitim (SMR) ile davranışsal ve bilişsel alanlarda önemli iyileşme gözlenmiştir.


Daha Fazla Göster

DR. ONUR

1995 Adana doğumlu olan Onur Kalsin, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Tayfur Ata Sökmen Tıp Fakültesi 5. sınıf öğrencisi olarak araştırma yapmayı ve içerik üretmeyi seven biridir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın


Başa dön tuşu
Kapalı