Psikoloji

Anoreksiya Nervoza Nedir? Belirtileri ve Tedavisi?

Vücudun enerji ihtiyacına kıyasla enerji alımının kısıtlanması tutumu anoreksiya nervoza olarak adlandırılır. Bu durum beslenme ve yeme bozuklukları kategorisinde değerlendirilir. Enerji alımının sınırlanmasına bağlı olarak gerçekleşen düşük vücut ağırlığı, kilo alma korkusu ya da kişinin bedeni ile ilgili yaşadığı imgesel bozukluklar ile karakterize çok ciddi bir psikolojik bozukluktur. Hem kişi için hem de ailesi için çeşitli negatif etkilere yol açan bir durumdur.

Ülkemizde görülme sıklığı çok yüksek olmadığından yapılan çalışmalarda bazı zorluklar ortaya çıkmaktadır. Mevcut popülasyonda tedaviyi kabul etme ve sürdürme çok nadir olarak görülür. Bu durum aynı zamanda ciddi sağlık sorunlarını da beraberinde getirdiğinden tıbbi müdahaleler de yapılan çalışmaların güvenilirliğine şüphe düşürmektedir.

Anoreksiya Nervoza Belirtileri

Anoreksiya nervoza belirtileri bulunan kişiler bir sağlık kuruluşundan destek almaya ikna edilmelidir. Fiziksel belirtiler içinde en belirgin olanı aşırı zayıflıktır. Kişi çok fazla kilo kaybı yaşamıştır ve vücut kitle indeksi normal sınırın çok altında olmalıdır. Vücut kitle indeksi(BMI) sonucu tanıda belirleyici bir etkendir. Bunun yanında kansızlık, yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi, bayılma saçlarda azalma ve zayıflık, tırnakların renginde belirgin bir mavimsi renk, kemik erimesi ve uyku bozuklukları da görülmektedir.

İlginizi çekebilir: Süt ve Süt Ürünlerinin Faydaları

Fiziksel belirtiler kişinin yeterli besin almamasından kaynaklı olarak ikincil şekilde ortaya çıkarlar. Ancak önemli bir tedavi ihtiyacı doğururlar. Fiziksel belirtilerin artışı, kişinin yaşamını tehlikeye sokacak boyutlara ulaşabilir. Bu nedenler tedbirli olunmalı ve fiziksel belirtilerin yalnızca bir kısmı bile görüldüğünde sağlık merkezlerinden ve profesyonel kişilerden yardım istenmelidir.

Anoreksiya nevroza mental bir bozukluk olduğundan, ciddi şekilde duygusal ve bilişsel süreçler üzerinde de etkisi vardır. Duygusal ve bilişsel belirtiler de tanı kriterlerinin belirlenmesi açısından önemlidir. Bu belirtiler ise sürekli besinler ile ilgilenme, açlık hissini yok sayma, kilo almaktan korkma, depresif ruh hali, sosyal içe çekilme şeklinde karakterizedir.

Bu duygusal belirtiler mevcut ise, mutlaka bilişsel davranışçı terapi uygulanmalıdır. Unutulmamalıdır ki, birbirinden bağımsız gibi görünen travmatik olaylar kişilerin hayatına farklı şekilde etki edebilirler. Yani yeme bozukluğunun altında yatan nedenler ortaya çıkarılmadan bozukluğu düzeltme şansı çok düşüktür. Ayrıca kişinin çarpık beden algısı üzerinde de titizlikle çalışılmalıdır ve bu algının salıksız olduğunu kişi fark etmelidir.

İlginizi Çekebilir:  Capgras Sendromu Nedir?Belirtileri ve Tedavisi ?

Anoreksiya nevroza ergenlik döneminde ortaya çıkar ve bazı hastalarda ömür boyu devam edebilir. Tıpkı kişilik bozukluklarında olduğu gibi tedaviye başlamak ve devamlılığını getirmek çok zordur. Anoreksiya nervoza olan kişiler genelde bunun bir bozukluk olduğunu kabul etmezler. Bu da tedavi sürecini zora sokar.

Risk grubunu oluşturan kişiler genelde kadınlar ve ergenlik çağındaki kişilerdir. Ancak fiziksel olarak daima çekici görünmek durumunda olan balerin, dansçı, manken gibi kişilerin yeme bozukluğu yaşama riski daha yüksektir. Bu kişiler meslekleri gereği her zaman zayıf bir görünüme sahip olmak zorunda olduklarını düşünürler. Popüler kültürün dayatmış olduğu güzellik algısına uymak durumunda hisseden kişilerde sıklıkla yeme bozuklukları meydana gelmektedir.

Anoreksiya Nervozanın Nedenleri

Anoreksiya nervozanın nedenleri tek bir bağlamda açıklanamayacak kadar karmaşıktır. Çünkü kişi hem fiziksel sorunlar ile karşı karşıyadır hem de bilişsel ve duygusal bağlamda yaşanan karmaşalar ve yanlış algılar mevcuttur. Tüm bu yanlışlıkların nedeni ise bireysel farklılıklara da bağlı olarak değişkenlik göstermektedir.

Genetik faktörlerin anoreksiya nevroza üzerindeki etkisi kesin olarak bilinmemektedir. Bu bağlamda yapılan çalışmalar şu an için net sonuçlar elde etmemize yetecek kadar kapsamlı değildir. Ancak mükemmeliyetçi, kusursuz olma isteğinin yüksek olduğu kişilerde anoreksiya nevroza görülme sıklığı daha yüksektir. Bunun da genetik faktörler ile ilintili olduğu söylenebilir.

İlginizi çekebilir: Yeme Bozuklukları Nedir? Çeşitleri ve Tedavisi ?

Çevresel faktörler yeme bozukluklarında çok büyük bir önem taşır. Özellikle ergenlik döneminde kişinin beden algısı ile ilgili kritik beklentiler ortaya çıkabilir. Modern toplumun sunmuş olduğu zayıf olan güzeldir düşüncesi de bozukluğun ortaya çıkış sebeplerinden biri olarak görülebilir. Bu yanılsama ile kişi, zayıflama çabası içindeyken edindiği sağlıksız beslenme şeklini kolaylıkla alışkanlığa dönüştürebilmektedir. Üstelik zihinsel süreçleri etkileyen zayıflama fikri de kalıcılaşabilir. Bu kalıcılık kişiyi kontrol edilemez bir zayıflama isteğine ve kilo alma korkusuna yöneltebilir.

Kişinin bedeni ile ilgili düşünceleri anoreksiya nervozada çoğunlukla sağlıklı olması değil zayıf olması gerektiğidir. Bu kişiler ne kadar zayıf olurlarsa o kadar güzel olduklarına inanırlar. Çevreden almış oldukları olumsuz tepkiler bile onlar için bir ödül niteliğinde olabilir. Karşılarındakilerden almış oldukları ‘çok zayıfsın’ gibi tepkiler onlar için sesin tonlamasından, söylenme şeklinden bağımsız şekilde bir ödül olarak kabul edilebilir. Zihinlerinde oluşturdukları beden algısı yüzünden de aynada kendilerine baktıklarında asla yeteri kadar zayıf olduklarını kabul etmezler. Gençler arasında en sık görülen 3. rahatsızlık anoreksiya nevrozadır.

İlginizi Çekebilir:  Anksiyete Testi Soruları - Hemen Katıl!

Psikolojik faktörler anoreksiya nevroza görülmesinin altında yatan en büyük nedenleri oluşturur. Ergenlik döneminde başlayan anoreksiya nevrozada kişinin kabul görme isteğinden dolayı kilo verme takıntısı olabilir. Ergenlik döneminde arkadaşlık ilişkileri karmaşık bir hal almaya başlar ve kişiler kabul görmek adına pek çok yanlış davranışa yönelme eğiliminde olurlar. Aile yaşantısında sorunlar olan bireylerde yeme bozukluklarının görülme sıklığı artmaktadır.

Ailede yaşanan travmatik olaylar istismar, taciz, şiddet gibi durumlarla karşılaşan ve travmatik bu olay sonrasında yeme bozukluğu yaşayan bireyler ile karşılaşmak mmkündür. Özellikle aile içi istismar durumunda kişinin içerisine girdiği karmaşa çok büyüktür. Kişinin yeme bozuklukları yaşamasının sebebi bilinç dışında kendine zarar verme isteği, utanç, suçluluk gibi pek çok sebepten kaynaklanabilir. Böyle bir durumda travmatik olayın üzerine gidilmeli ve kişinin yaşadığı karmaşalar birer birer çözülmelidir. Aksi takdirde bir iyileşme ve ilerleme kaydetmek çok mümkün olmayabilir.

Bazı durumlarda kişiler bireysel farklılıklar da dahil edildiğinde boşanma, ayrılık, yeni bir yere taşınma gibi durumlarda da yeme bozuklukları yaşayabilmektedirler. Bunun nedeni ise kişilerin hayatında köklü bir değişiklik yaşanması ve başa çıkma konusunda sorunlar yaşıyor olmaları olabilmektedir.

Göz atabilirsiniz: Obsesif Kompülsif Bozukluk Nedir?

Anoreksiya Nervozada Tanı

Anoreksiya nervozada tanı kriterlerinde en önemli etken kilo kaybının herhangi bir organik nedeni olmamasıdır. Bir hastalığa bağlı olarak yaşanan ve kişinin memnun olmadığı bir kilo kaybı mevcutsa anoreksiyadan bahsetmek mümkün değildir. Fiziksel görünümün yanında kişinin duygusal durumunda yaşadığı negatif eğilimler, öz saygıda düşüş, cinsel istek kaybı gibi çeşitli duygusal belirtilerin de eşlik etmesi gerekmektedir. Nabız düşüklüğü, midenin sindiriminde belirgin bir yavaşlama, kabızlık gibi fiziksel bulgular tanı için destekleyicidir. Kilo kaybına bağlı olarak menstural döngüde değişiklikler meydana gelmektedir. Kilo kaybına neden olan ilaçlar kalpte ritim bozukluğu, potasyum eksikliği gibi durumlara sebep olduğundan tanı için belirleyici olarak ele alınırlar.

Anoreksiya Nervoza Tedavi Süreci

Anoreksiya nervoza tedavi süreci uzun ve uğraştırıcı bir psikolojik bozukluktur. Kişilerin kendi isteği ile tedaviye başlama oranı çok düşüktür. Bu kişiler genelde sağlık ile ilgili yaşadıkları problemlerden dolayı sağlık kuruluşlarına başvururlar. Yetersiz beslenme vücuda zarar verdiğinden vücudun ilk tepkileri onları sağlık kuruluşlarına yönlendirir. Tanı kriterini karşılayan hastalan acil olarak psikiyatri servisine yönlendirilirler.

İlginizi Çekebilir:  Bulimia Nevroza Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Anoreksiyalı birey hem fiziksel hem de duygusal açıdan kırılgan bir ruh hali içindedir. Bu nedenle kişinin doktoru ile güvenli bir bağlanma oluşturması çok önemlidir. Birey doktoruna ne zaman güvenmeye başlarsa o zaman tedaviye yanıt vermeye de başlayacaktır. Hastanın hastanede gözetim altında tutulması bile güven ilişkisi yoksa tedaviye yanıt almanın önüne geçmektedir. Doktor hem hasta ile hem de hastanın yakın çevresi ile sürekli bir ilişki içinde olmalıdır. Böylece tedavi sürecinde bir kılavuzları olacağından süreci doğru ve akıcı şekilde tamamlamak mümkün hale gelir.

Anoreksiya nervoza genelde depresyon ile birlikte görülür. Kişinin hikayesi detaylı olarak alınmalı ve kendisine en uygun tedavi yöntemi kişisel olarak hazırlanmalıdır. Yeme bozukluklarında tedavi çok yönlü olmalıdır. Beslenme uzmanı, psikiyatrist ve psikologlar konu ile ilgili ortak bir çalışma yürütmelidirler. Beslenme uzmanının hazırlamış olduğu diyet programına uyulması için hem hasta hem de yakın çevresi motive olmuş olmalıdır. Bu nedenle de psikolog ve psikiyatrist tarafından desteklenmelidirler.

İlginizi çekebilir: Depresyon Nedir? Çeşitleri,Belirtileri,Tedavisi?

Psikiyatristin hastaya sunacağı ilaçlar sayesinde kişi depresyondan ve karamsar duygu durumundan uzaklaşabilmektedir. Ayrıca kendini daha pozitif hissederek tedavi ile ilgili olumlu düşünceler oluşturabilmektedir. Psikologların sağlamış olduğu destek ile duygusal karmaşalar, çatışmalar, kişinin yaşadığı kaygılar teker teker ele alınarak çözüme kavuşturulmaya çalışılır. Kişinin bilinçli olarak ya da bilinç dışında yaşadığı çatışmaların çözülmesi sayesinde tedavinin sürdürülebilirliği de artmaktadır. Bu sayede işbirliği içinde gerçekleşen bir tedavi sürecinde başarılı olma şansı yükselir.

Anoreksiya nevroza ne kadar uzun süreli olursa kişide yarattığı tahribat da o kadar fazla olmaktadır. Uzun süren bir yetersiz besin alma durumunda metabolizmada da ciddi sorunlar meydana gelebilmektedir. Bu durumda bazı kriterlere göre tedavi yöntemine karar verilir. Hasta normal kilosunun altına  3 aydan daha kısa sürede inmişse, yatarak tedavi uygulanması gerekir. Tedavide hem farmakolojik metotlar kullanılır hem de psikolojik destek alınır.

Anoreksiya nevroza tedavisinde en önemli konu sürekliliği sağlayabilmektir. Tedavi aylarca devam edebilmektedir. Bu durumda hastayla çalışan ekibin motive edici olması ve pozitif bir tutum sergilemesi gerekmektedir. Hasta için sürekliliği sağlamak kolay olmadığından dışarıdan bir etken ile sürekli olarak yüksek bir motivasyona ihtiyaç duyulmaktadır.


Daha Fazla Göster

DR. ONUR

1995 Adana doğumlu olan Onur Kalsin, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Tayfur Ata Sökmen Tıp Fakültesi 5. sınıf öğrencisi olarak araştırma yapmayı ve içerik üretmeyi seven biridir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın


Başa dön tuşu
Kapalı